Trong nỗ lực nâng cao chất lượng sống và tuổi thọ cho người dân, Bộ Y tế hiện đang hoàn thiện dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Phòng bệnh. Trọng tâm của đề xuất này là thiết lập một lộ trình khám sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh tật hoàn toàn miễn phí, đánh dấu sự thay đổi căn bản trong tư duy ngành y: Chuyển từ thế bị động "chữa bệnh" sang chủ động "phòng bệnh".
Chuyển đổi tư duy: Từ điều trị sang chủ động phòng bệnh
Thay vì chỉ tập trung nguồn lực vào việc điều trị khi bệnh đã trở nặng, chính sách mới hướng đến việc phát hiện sớm các nguy cơ sức khỏe ngay từ giai đoạn khởi phát. Việc thực hiện khám sức khỏe định kỳ không chỉ giúp cá nhân kiểm soát tình trạng cơ thể mà còn giảm thiểu đáng kể gánh nặng tài chính cho gia đình và hệ thống y tế công cộng về lâu dài. Đây là nền tảng cốt lõi để xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, giảm tỷ lệ tử vong do các bệnh không lây nhiễm.
Lộ trình thực thi và đối tượng ưu tiên trong giai đoạn 2026 - 2027
Theo dự thảo, bắt đầu từ năm 2026, Nhà nước sẽ ưu tiên nguồn lực để triển khai khám sức khỏe miễn phí ít nhất một lần mỗi năm cho các nhóm đối tượng yếu thế và đặc thù. Điều này đảm bảo tính công bằng trong việc tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao.
Nhóm thụ hưởng ưu tiên: Người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo/cận nghèo, người có công với cách mạng, người mắc bệnh mạn tính và cư dân tại các khu vực đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa.
Cơ chế tài chính: Trong hai năm đầu (2026 - 2027), ngân sách Nhà nước sẽ trực tiếp chi trả toàn bộ chi phí khám và sàng lọc cho nhóm ưu tiên, không phân biệt đối tượng có thẻ Bảo hiểm y tế (BHYT) hay không.
Phân định trách nhiệm: Đối với người lao động thuộc diện điều chỉnh của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, chi phí khám định kỳ vẫn do người sử dụng lao động chi trả theo quy định hiện hành.
Giải pháp linh hoạt nhằm tối ưu hóa khả năng tiếp cận
Để chính sách thực sự đi vào đời sống, Bộ Y tế đề xuất phương thức tổ chức linh động, phá bỏ rào cản về khoảng cách và thời gian. Thay vì chỉ gói gọn tại các bệnh viện tuyến trên, dịch vụ y tế sẽ được đưa đến tận cơ sở thông qua:
Điểm khám lưu động: Tổ chức tại các cơ quan, đơn vị hoặc địa bàn dân cư để hỗ trợ lao động tự do và người dân vùng sâu vùng xa.
Cải cách thủ tục: Đơn giản hóa quy trình đăng ký (có thể qua điện thoại hoặc ứng dụng) và nghiên cứu triển khai khám ngoài giờ hành chính nhằm phù hợp với đặc thù công việc của người lao động.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: Mỗi cá nhân sẽ có một hồ sơ theo dõi xuyên suốt vòng đời, giúp bác sĩ nắm bắt diễn biến bệnh lý và đưa ra phác đồ phòng ngừa chính xác nhất.
Tầm nhìn 2030: Hướng tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân
Mục tiêu dài hạn của ngành Y tế là mở rộng chương trình ra toàn bộ dân số từ năm 2028, dựa trên nền tảng tài chính bền vững từ quỹ BHYT. Ước tính, với mức chi phí khoảng 300.000 đồng/người/năm cho các danh mục xét nghiệm cơ bản, hệ thống y tế có thể quản lý tốt các mặt bệnh phổ biến như huyết áp, tiểu đường, mỡ máu và các bệnh lý nam khoa/phụ khoa.
Đến năm 2030, mục tiêu cốt lõi là hiện thực hóa lộ trình miễn viện phí cơ bản cho toàn dân đối với các dịch vụ thiết yếu. Trong đó, Trạm Y tế xã sẽ đóng vai trò "người gác cổng" với đội ngũ nhân lực được tăng cường (phấn đấu 4-5 bác sĩ/trạm vào năm 2027) để đảm bảo mọi người dân, bất kể thu nhập hay nơi ở, đều được chăm sóc sức khỏe toàn diện và liên tục.