Sau khi bỏ thuế khoán, mức phạt với hộ kinh doanh được áp dụng theo dữ liệu hóa đơn và dòng tiền, buộc người kinh doanh hiểu rõ quy định để tránh rủi ro.
Khi cơ chế thuế khoán dần được thu hẹp, hộ kinh doanh bước vào giai đoạn quản lý thuế dựa trên doanh thu thực tế và dữ liệu giao dịch. Luật Quản lý thuế 2025 đặt trọng tâm vào tính minh bạch, thống nhất giữa hóa đơn, kê khai và dòng tiền, thay vì phương thức ấn định tương đối như trước. Cùng với đó, các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn cũng được thiết kế lại theo hướng phân tầng theo hành vi và số lượng vi phạm.
Điểm thay đổi quan trọng là mức phạt không còn “cào bằng”, mà gắn trực tiếp với lỗi cụ thể và mức độ lặp lại. Điều này khiến nhiều hộ kinh doanh cảm nhận rõ áp lực tuân thủ lớn hơn, nhất là trong giai đoạn đầu chuyển đổi sau bỏ thuế khoán.
Những lỗi phổ biến khiến hộ kinh doanh bị phạt nặng
Theo Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế có nghĩa vụ lập hóa đơn đầy đủ, đúng thời điểm khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, đồng thời kê khai trung thực doanh thu phát sinh. Trên cơ sở đó, Nghị định 125/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết mức xử phạt đối với từng hành vi vi phạm.
Không lập hóa đơn khi phát sinh giao dịch là lỗi phổ biến nhất. Trước đây, với các giao dịch nhỏ lẻ, sai sót này thường ít bị chú ý. Tuy nhiên, khi doanh thu được đối chiếu với dữ liệu hóa đơn điện tử và dòng tiền, việc bỏ sót hóa đơn vẫn bị coi là vi phạm, dù giá trị giao dịch không lớn. Theo quy định hiện hành, mức phạt được xác định theo số lượng hóa đơn không lập:
- Không lập 01 hóa đơn: phạt 1 – 2 triệu đồng
- Không lập từ 02 đến dưới 10 hóa đơn: phạt 2 – 10 triệu đồng
- Không lập từ 10 đến dưới 20 hóa đơn: phạt 10 – 30 triệu đồng
- Không lập từ 20 hóa đơn trở lên: phạt 30 – 80 triệu đồng
Một lỗi khác dễ gặp là lập hóa đơn sai thời điểm, đặc biệt trong các lĩnh vực bán lẻ, ăn uống, kinh doanh online. Thói quen gom giao dịch cuối ngày hoặc xuất hóa đơn sau khi đã hoàn tất dịch vụ không còn phù hợp với yêu cầu quản lý mới. Với hành vi này, mức phạt cũng được phân tầng:
- Lập sai thời điểm 01 hóa đơn: phạt 500.000 – 1,5 triệu đồng
- Lập sai thời điểm nhiều hóa đơn: phạt tăng dần, có thể lên từ 5 triệu đến hàng chục triệu đồng, tùy số lượng và tính chất vi phạm
Ngoài ra, hộ kinh doanh còn có thể bị xử phạt nếu không lưu trữ, không cung cấp được hóa đơn điện tử khi có yêu cầu, kê khai sai thông tin hoặc để xảy ra chênh lệch lớn, kéo dài giữa doanh thu kê khai và doanh thu thực tế.
Dòng tiền không khớp hóa đơn: căn cứ xác định mức phạt
Luật Quản lý thuế 2025 cho phép cơ quan quản lý thu thập và sử dụng thông tin từ ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán để phục vụ quản lý thuế. Tuy nhiên, dòng tiền qua tài khoản không tự động bị coi là doanh thu chịu thuế, mà là căn cứ để đối chiếu, xác minh.
Khi dòng tiền cho thấy giao dịch đã phát sinh nhưng không có hóa đơn hoặc hóa đơn không tương ứng, cơ quan quản lý có cơ sở xác định hành vi vi phạm về hóa đơn. Trường hợp chênh lệch dẫn đến thiếu số thuế phải nộp, hộ kinh doanh có thể bị:
- Truy thu phần thuế thiếu
- Phạt 20% số thuế khai thiếu
- Cộng tiền chậm nộp tính theo số ngày chậm
Điểm đáng chú ý là pháp luật phân biệt rõ sai sót đơn lẻ, lần đầu với vi phạm lặp lại, có hệ thống. Trường hợp chứng minh được lỗi kỹ thuật, yếu tố bất khả kháng, mức xử phạt có thể được xem xét giảm nhẹ.
Chủ động tuân thủ để tránh rủi ro lớn
Trong môi trường quản lý thuế dựa trên dữ liệu, việc tránh bị phạt không nằm ở việc “né” giao dịch, mà ở chuẩn hóa hoạt động kinh doanh. Lập hóa đơn đúng thời điểm, đầy đủ cho mọi giao dịch phát sinh là yêu cầu cốt lõi. Việc sử dụng tài khoản ngân hàng đúng tên đăng ký kinh doanh, tách bạch dòng tiền cá nhân và kinh doanh giúp dữ liệu minh bạch và dễ đối chiếu hơn.
Bên cạnh đó, hộ kinh doanh nên hình thành thói quen theo dõi và đối chiếu doanh thu định kỳ, kịp thời phát hiện sai sót để điều chỉnh sớm. Điều này không chỉ giúp hạn chế rủi ro xử phạt, mà còn tạo nền tảng để hộ kinh doanh vận hành ổn định trong giai đoạn hậu thuế khoán.
Luật Quản lý thuế 2025 cho thấy rõ định hướng: Mức phạt không tăng tùy tiện, mà gắn chặt với dữ liệu và hành vi vi phạm. Hiểu đúng quy định, nắm rõ các mức phạt cụ thể và chủ động tuân thủ sẽ giúp hộ kinh doanh tránh được những rủi ro không đáng có khi bước vào môi trường quản lý mới.