Trong bối cảnh thị trường lao động linh hoạt hiện nay, việc một cá nhân phát sinh thu nhập từ nhiều nơi hoặc làm thêm các công việc vãng lai là rất phổ biến. Tuy nhiên, việc xác định phương pháp tính thuế và trách nhiệm quyết toán thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) trong các trường hợp này thường gây lúng túng cho cả kế toán và người lao động. Bài viết này sẽ tổng hợp các nguyên tắc cốt lõi và cách xử lý thực tế để đảm bảo tính tuân thủ pháp luật thuế.
1. Nguyên tắc xác định phương pháp tính thuế TNCN.
Việc tính thuế TNCN phụ thuộc chủ yếu vào loại hình hợp đồng lao động và mức chi trả thu nhập:
-Hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên: Áp dụng phương pháp tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần.
- Hợp đồng dưới 03 tháng hoặc thu nhập vãng lai: Khấu trừ trực tiếp 10% tại nguồn nếu mức chi trả từ 02 triệu đồng/lần trở lên.
- Thu nhập dưới 02 triệu đồng/lần: Doanh nghiệp không thực hiện khấu trừ thuế nhưng vẫn phải ghi nhận thông tin vào tổng thu nhập trên tờ khai thuế.
- Định mức giảm trừ gia cảnh năm 2026: Mức giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm) và cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.
2. Phân loại các tình huống thu nhập phổ biến
Kế toán cần phân biệt rõ các trường hợp để áp dụng đúng quy định khấu trừ:
- Làm chính tại một nơi và làm thêm vãng lai tại nơi khác: Đơn vị ký hợp đồng dài hạn (nơi chính) tính thuế lũy tiến và áp dụng giảm trừ gia cảnh. Các đơn vị còn lại khấu trừ 10% trên toàn bộ thu nhập chi trả. Trong trường hợp này, cá nhân không được ủy quyền quyết toán mà phải tự thực hiện quyết toán với cơ quan thuế vào cuối năm.
- Thay đổi loại hình hợp đồng: Nếu người lao động ban đầu ký hợp đồng ngắn hạn (khấu trừ 10%) nhưng sau đó chuyển sang hợp đồng trên 03 tháng, doanh nghiệp phải chuyển đổi sang phương pháp tính thuế lũy tiến kể từ thời điểm thay đổi.
- Thu nhập vãng lai mức thấp: Nếu cá nhân chỉ có duy nhất một nguồn thu nhập vãng lai với tổng mức thu nhập trong năm không quá 186 triệu đồng, họ có thể lập bản cam kết để tạm thời không bị khấu trừ 10%.
3. Những sai sót thường gặp trong quản lý thuế TNCN
Việc hiểu sai quy định có thể dẫn đến rủi ro truy thu và phạt chậm nộp cho doanh nghiệp:
- Đăng ký giảm trừ gia cảnh sai nơi: Người lao động làm việc tại nhiều nơi chỉ được phép tính giảm trừ bản thân tại một nơi duy nhất. Việc áp dụng giảm trừ gia cảnh tại các đơn vị phụ (nơi chỉ nhận cộng tác viên) là trái quy định.
- Ép tính lũy tiến cho thu nhập vãng lai: Doanh nghiệp chỉ được tính thuế lũy tiến khi có hợp đồng lao động hợp lệ và đủ điều kiện đóng BHXH. Việc áp dụng tính lũy tiến thay vì 10% cho các đối tượng vãng lai ngắn hạn nhằm "hỗ trợ" người lao động là sai luật và tiềm ẩn rủi ro khi thanh kiểm tra.
- Bỏ sót kê khai thu nhập dưới 02 triệu đồng: Nhiều kế toán có thói quen không kê khai các khoản chi trả dưới ngưỡng khấu trừ. Thực tế, tất cả các khoản này đều phải được lên tờ khai 05/KK-TNCN và phụ lục tờ khai quyết toán năm.
4. Trách nhiệm quyết toán và quyền lợi miễn giảm thuế
Cá nhân và doanh nghiệp cần lưu ý các mốc thời gian và điều kiện để thực hiện nghĩa vụ thuế đúng hạn:
- Tự quyết toán khi vượt mức cam kết: Trường hợp cá nhân đã làm bản cam kết không khấu trừ đầu năm nhưng cuối năm tổng thu nhập thực tế vượt mức 186 triệu đồng, cá nhân đó bắt buộc phải tự quyết toán và nộp bổ sung phần thuế còn thiếu.
- Quyền lợi giảm thuế trong trường hợp đặc biệt: Theo Điều 46 Thông tư 111/2013/TT-BTC, người lao động gặp thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn hoặc bệnh hiểm nghèo có thể được xét giảm thuế. Kế toán cần hướng dẫn người lao động tự làm hồ sơ quyết toán để hưởng quyền lợi này, vì doanh nghiệp không thể làm thay.
- Lưu trữ hồ sơ cam kết: Đối với các trường hợp ký bản cam kết 08 (mẫu mới), doanh nghiệp có trách nhiệm lưu trữ bản cam kết cùng bản sao CCCD trong ít nhất 05 năm để phục vụ đối soát.
Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp các bạn kế toán và người lao động có cái nhìn tổng quan và chính xác hơn trong việc xử lý thuế TNCN đối với các nguồn thu nhập đa dạng.
---------------------------------------
Để được tư vấn và hỗ trợ trực tiếp vui lòng liên hệ:
Hotline CSKH: (028)-3866-4188 (Nhấn phím 1) hoặc
Hotline hỗ trợ: 1900 6154
Website: ts24.com.vn
Email: sales@ts24.com.vn
Facebook: https://www.facebook.com/TS24official